Hoe breng je cultuur en onderwijs duurzaam samen?

Twee verhalen van twee totaal verschillende secundaire scholen tonen hoe cultuureducatie anno 2019 eruit kan zien. Twee keer is ‘Cultuur in de Spiegel’ het referentiekader. Twee keer vertaalt de school die cultuurtheorie op eigen wijze naar de praktijk.

 

OLVA, Assebroek

“We willen alle leraren mee in de cultuurboot”

“We zijn een klassieke aso-school aan de rand van Brugge met 600 leerlingen”, schets Danny Van De Velde het college waarvan hij directeur is. “We wilden meer doen rond cultuur en meer bereiken met cultuureducatie. Zo willen we jongeren helpen hun weg te vinden in de wereld van vandaag. Het is ook een manier om hen te laten ontdekken wie ze zijn en wat ze belangrijk vinden in hun leven. Tot dan hanteerden we de klassieke aanpak: we gingen met de leerlingen naar het toneel, de film of een concert. En we ondergingen het geheel.”

 

Tienpuntenplan

Een klassieke aso-school kent een strakke opdeling in vakken, een vast uurrooster en lesuren van 50 minuten. Binnen dat keurslijf is cultuureducatie niet eenvoudig. “Je mag het niet beperken tot de weinige lesuurtjes voor muzische vakken”, zegt Van De Velde. “We moeten op zoek naar aanknopingspunten in leerplannen van andere vakken. We moeten vakdoorbrekend durven werken en meer gaan samenwerken.”

 

"Net zoals we op school een sociale kaart van de omgeving maken, werken we ook aan een culturele kaart."

Twee pedagogische studiedagen resulteerden in een tienpuntenplan voor een echt cultuurbeleid. Van De Velde: “Daar staat onder meer in dat we onze leerlingen meer cultuur willen laten beleven. En we willen dat ze zelf meer creëren en zo uiting kunnen geven aan hun gevoelens en meningen. We moeten op zoek naar methodieken en werkvormen daarvoor, ook voor vakken die daar spontaan nooit aan zouden beginnen. Verder zullen we meer het plaatselijke aanbod in Brugge gebruiken. Net zoals we als school een sociale kaart van de omgeving maken, werken we ook aan een culturele kaart.”

 

Zijn al zijn leraren even cultuurgezind? “Net om te vermijden dat alleen de overtuigden met cultuur bezig zijn, was het voor ons belangrijk dat iedereen van in het begin mee het cultuurbad indook. Zo ontstaat er geen tweespalt tussen leraren die hun uren moeten ‘opofferen’ voor collega’s die met het applaus gaan lopen.”

 

Traject van 2 jaar met een cultuurexpert

De school startte met de hulp van Cera een traject van twee jaar op om iedereen in de cultuurboot te krijgen. “Leraren kregen vormingen over Cultuur in de Spiegel. Het was een eyeopener voor ons, aso-leraren, om te zien dat we heel sterk zijn in twee van de vier culturele vaardigheden: conceptualiseren (zaken benoemen) en analyseren (het onderzoeken, hypotheses verklaren…). Maar we zijn ook sterk in het verwaarlozen van de andere twee: waarnemen en verbeelden.” 

 

De theorie vertalen naar de dagelijkse lespraktijk is geen gemakkelijke oefening. “Daarom was het fantastisch dat we tijdens het traject met een cultuurexpert konden samenwerken”, zegt Van de Velde. Die was regelmatig op school en begeleidde het team bij de ontwikkeling van een concreet, schoolbreed, driedaags project.”

 

Van De Velde: “Dat SMAAK-project is een hefboom om aan ons tienpuntenplan te werken, om leraren te laten nadenken over wat cultuur op school is. Gaandeweg stellen we onze cultuurvisie scherp en laten we de theorie doordringen. Geen enkele leraar blijft daarbij op zijn eilandje, want iedereen moet samenwerken. Zo versterken we ook het team. Dat is een secundair doel.”

 

"Een concreet driedaags project is de hefboom om onze cultuurvise scherper te stellen, om de theorie te laten doordringen."

Sleutelvragen zorgen voor doordachte keuzes

“De expert zei ons in het begin dat we te hard van stapel liepen. We hadden een pak ideeën na een brainstorm, maar welke selecteer je? Daarom raadde hij ons aan om te vertrekken vanuit sleutelvragen. Dat zijn open vragen waarop je in die drie dagen het antwoord zoekt, die je uitnodigen om iets te onderzoeken, om na te denken over cultuur. Op basis van die sleutelvragen maak je gemakkelijker coherente, gerichte keuzes.”

 

“Hij raadde ons ook aan om het project in fases te verdelen. Als de voorbereiding over zo’n lange periode loopt, bestaat de kans dat leraren denken: ‘Dat is nog veraf. Nu heb ik andere prioriteiten’. Daarom hebben we de aanloop in vijf fases verdeeld en hebben we die ook gevisualiseerd in de leraarskamer. Zo werd het project warm gehouden. Op 8, 9 en 10 mei voeren we het effectief uit, bijna twee jaar na de start van het traject.”

 

Bij de start van het hele traject deed de school een nulmeting bij de leraren. Van De Velde: “Onze leraren bleken cultuur sterk te verengen tot Kunst met een grote K. Ze zagen bovendien weinig linken met hun vak. En een project, dat percipieerden ze toen nog als ‘eens iets anders’, ‘iets plezants omdat het geen les was’. We hopen over 5 jaar een duidelijke verandering te zien. Bij alle leraren.”

 

Spectrumschool, Deurne

De school en het CC: liefde op het eerste gezicht

Tussen het Cultuurcentrum van Deurne en de Spectrumschool is het grote liefde. Filip Baeyens, cultuurbeleidscoördinator van het district Deurne, vertelt hoe de twee elkaar vonden: “We stelden vast dat we als Cultuurcentrum een belangrijke en grote doelgroep niet bereikten, de grootstedelijke jongeren. We hadden geen aanbod voor hen en wisten niet wat we voor hen moesten programmeren. Waar zitten die jongeren? Op school. Daarom klopten we aan bij de Spectrumschool.”

 

Met 80 verschillende nationaliteiten, 1100 leerlingen, een OKAN-aanbod (voor anderstalige nieuwkomers) en 50 opleidingen in het (deeltijds) beroeps en technisch onderwijs is het een grote, diverse school. Bert Roos is er beleidsmedewerker communicatie en cultuurcoördinator: “Via cultuur kaarten we bepaalde problematieken aan waarmee onze jongeren te maken krijgen. We willen laagdrempelig werken en vertrekken daarbij vanuit de leefwereld van de jongeren. We focussen op het productieve in plaats van het receptieve. Veel van onze leerlingen kennen bovendien de geijkte kanalen niet om bij cultuurhuizen terecht te komen. We hebben dus ook een toeleidende functie en realiseren onze projecten graag in samenwerking met culturele partners. De intense samenwerking met het CC Deurne past helemaal in die visie op cultuureducatie.”

 

De win-win-win-relatie

En zo keken Bert en Filip elkaar 9 jaar geleden voor het eerst in de ogen. Filip: “We zijn ons CC toen gaan voostellen op de leerlingenraden. Veel jongeren weten niet wat een cultuurcentrum is, wat we doen. We hebben hen uitgenodigd om in het CC van Deurne een vergadering te houden. Vanaf dan is het intenser geworden. We hebben vraaggestuurd geprogrammeerd. Ze wilden hiphop. Op ‘urban-avonden’ stond de Nederlandse hiphopheld van dat moment op het podium, samen met talent van de school. Ook panna-voetbal staat dicht bij hun leefwereld. En dus kwam er een panna-tornooi in de grote zaal van het CC. Ook deden leerlingen van het vierde jaar elektriciteit bij ons een stage theatertechniek.”

 

Bert: “Filip heeft technische knowhow in huis. Hij kan veel van onze projecten faciliteren. Hij heeft contacten en een netwerk om ook andere partners aan te spreken. Daardoor kunnen we die jongeren een brede cultuurwereld laten zien. Onze intense en structurele samenwerking zorgt dus voor een win-win-win-situatie. De school vaart er wel bij, net als het CC én de leerlingen.” Al die goede, maar losse projecten probeert Bert nu te integreren in een leerlijn. “En we steken er Cultuur in de Spiegel ook structureel mee in,” stelt hij. “Het grote voordeel daarvan is dat je een gemeenschappelijke taal hebt om over cultuur te spreken.” Ook deze school kan daarvoor rekenen op de hulp van een expert via Cera.

 

3 voorbeelden van de samenwerking

·       Lopend vuur: Leerlingen uit de opleidingen hout, lassen en elektromechanica bouwden een gigantische Rube Goldberg-installatie. Het geheel werd begeleid door Rgtect. 600 toeschouwers kwamen kijken naar deze voorstelling op locatie van het CC.

 

·       Rel: Voor deze theaterproductie werkte de Spectrumschool samen met CC Deurne, het Xaveriuscollege en HET PALEIS. “10 leerlingen van het college maakten samen met 6 jongeren van onze school theater. Alles scènes zijn uit die jongeren zelf gekomen. Twee totaal verschillende werelden leerden elkaar kennen en begrepen elkaar beter na afloop. Zulke ontmoetingen creëren, dat vinden we belangrijk.”

 

·       Plugg en play: “We bouwen een arcadegame. De opleiding pc-technieken programmeerde het spel en bedacht de graphics. In samenspraak met hen ontwierp de afdeling hout het design voor de behuizing en voerden ze dat uit. Een bedrijfje dat rond arcadegaming werkt, heeft ons begeleid. De overkoepelende partner is het CC Deurne. Met dit project willen we het gezichtsveld van de leerlingen verbreden, hen artistieker laten nadenken over de gamingwereld.”